EPOKI LITERACKIE
1. Starożytność (Antyk) [końca II tysiąclecia p.n.e.- V n.e.]
2. Średniowiecze [V – XV]
3. Renesans (Odrodzenie) [XIV – XVI]
4. Barok [XVI - XVIII [ok. 1580 – ok. 1730]
5. Oświecenie [1680 - 1780]
6. Romantyzm [1798 – 1848]
7. Pozytywizm [1863 - 1880]
8. Młoda Polska [1890-1914]
9. 20-lecie Międzywojenne [1918 – 1939]
10. Współczesność [1939 – po koniec XX]
EPOKI HISTORYCZNE
0. Prehistoria (od pojawienia się człowieka na Ziemi do powstania pisma)
1. Starożytność (4000 p.n.e.- 476r - upadek Imperium Rzymskiego)
2. Średniowiecze [476 - wynalezienie druku przez Gutenberga (1440), odkrycie Ameryki (1492) dla zach Europy, dla wsch - upadek Konstantynopola (1453)]
3. Nowożytność (w części Europy czasy od średniowiecza - Wielkiej Rewolucji Francuskiej (1789) lub Kongresu Wiedeńskiego (1815); w Polsce do 3. rozbioru (1795) lub Wiosny Ludów (1848).
4. Historia najnowsza (od nowożytności do dziś)
Tytuł: WESELE
autor: Stanisław Wyspiański
rodzaj literacki: dramat
gatunek literacki: dramat młodopolski
epoka: Młoda Polska
Należy do kanonu najważniejszych utworów literatury polskiej - zakotwiczony jest głęboko w przestrzeni "przeklętych" polskich mitów narodowych. Stanowi w pewnym sensie tekst zamknięty, mało czytelny dla kogoś, kto nie zna i nie rozumie naszej historii, tradycji, mentalności, polskich odwiecznych problemów związanych z marzeniami o upragnionej wolności.
O czym pamiętać czytając ?
Nie jest to utwór o charakterze obyczajowym, z tradycyjną akcją, tylko realistycznymi postaciami, jak wskazywałby tytuł. Ważny jest podział dramatu na 3 części, różnorodność scenerii, wielość konwencji literackich, status postaci i ich wzajemne relacje. To utwór niezwykły; dynamiczny, rozśpiewany, migoczący tysiącem barw i dźwięków w jednym miejscu za chwilę staje się posępny, dostojny, hipnotyczny, to znów satyryczny, komiczny, a zarazem podniosły, pełen zawiłych symboli i postaci nie z tego świata. To prawdziwy koncert fantastyki wymieszanej z realizmem, obyczajem, polityką, to koncert, który może przyprawić o zawrót głowy.
Dramat składa się z 3 aktów - wzajemne związki poszczególnych części, mimo różnorodnych konwencji, akty II i III są rozwinięciem i pogłębieniem tematyki zarysowanej w części I.
O konstrukcji
Utwór to efekt eksperymentów, jakie zaistniały w teatrze europejskim w czasie Wielkiej Reformy, której twórcą był Edward Gordon Craig oraz wyrasta z tradycji dramatu muzycznego Richarda Wagnera - realizuje modernistyczną zasadę teatru jako "syntezy sztuk", łączy warstwę słowną z elementami malarstwa, muzyki, architektury. Dwuplanowa konstrukcja dramatu - współistnienie planu realistycznego i symboliczno - wizyjnego. Pierwszy prezentuje obraz polskiego społeczeństwa w sposób satyryczno - komediowy, drugi wkracza w złożoną problematykę polskiej mitologii, nadaje utworowi charakter podniosłego misterium narodowego.
Kto występuje ?
Postaci będące w bronowickiej chacie różni status ontologiczny. Są tu osoby realne, których prototypami byli autentyczni inteligenci, artyści wywodzący się ze środowiska krakowskiej awangardy, przyjaciele, rodzina Lucjana Rydla.
Gospodarz - Włodzimierz Tetmajer - malarz krakowski, pierwszy wyznawca chłopomanii, brat sławnego barda pokolenia Kazimierza (Poeta).
Dziennikarz - Rudolf Starzewski - redaktor konserwatywnego pisma "Czas"
Radczyni - profesorowa Domańska - ciotka Lucjana Rydla
Zosia i Haneczka - siostry Pareńskie, córki znanego krakowskiego lekarza
Gospodyni - Hanna Mikołajczykówna
Panna Młoda - Jadwiga - siostra Gospodyni
Rachela - Pepa Singer - córka żydowskiego karczmarza, zupełnie przeciętna, niczym się nie wyróżniająca dziewczyna
Stańczyk - błazen Zygmunta Starego (Dziennikarz)
Zawisza Czarny - bohater spod Grunwaldu (Poeta)
hetman Branicki - podły zdrajca (Pan Młody)
Wernyhora - ukraiński poeta, rzecznik pojednania
malarz de Laveaux - tragiczny kochanek Marysi
Akt I
Wielość konwencji - patos miesza się z groteską, tragizm z komizmem, liryzm z satyrą, ciętym replikom towarzyszą poetyckie wyznania Racheli i Poety. Zbudowany z krótkich, ostrych dialogów prezentuje obraz społeczeństwa polskiego, jego karykaturę. Dialogi wyraziście ujawniają, że chłopomania jest tylko wielką mistyfikacją, bo inteligenci i chłopi będący w roztańczonej chacie, żyją w 2 odrębnych, hermetycznych światach, nic w rzeczywistości o sobie nie wiedząc. Ogarnięci pesymizmem i apatią inteligenci, zmęczeni polityką, znudzeni miastem i cywilizacją poszukują cichego ustronia, miejsca, gdzie nie istnieje historia. Pragną zobaczyć wieś bajecznie kolorową, którą znają z literatury (z renesansowej tradycji), chcą spotkać prostych, szczerych ludzi. Rzeczywistość "skrzeczy", dokonuje brutalnej weryfikacji mitu funkcjonującego w inteligenckiej świadomości. Wieś jest malownicza, egzotyczna, migotliwa, ale tylko od święta. Chłopi nie cierpią na kompleks niższości wobec miejskich panów, są świadomi swojego piastowskiego rodowodu, otwarci na świat, pełni entuzjazmu i energii. Chętnie oddaliby się sprawie narodowej, gdyby tylko zaistniała taka szansa. Dotknięta melancholią i smutkiem dekadencji inteligencja, niechętna jakiemukolwiek działaniu nie dostrzega w tej warstwie godnego kwestii niepodległościowej partnera, z przymrużeniem oka patrzy na jej słabości (wybujały temperament, naiwne marzenia o bogactwie, przywiązanie do własności prywatnej). Chłopomania to tylko pozory, odwieczny konflikt między panem a chłopem trwa nadal, budując mur wzajemnej nieufności, wrogości, niechęci.
Intencja pisarza -- krytyka polskiego społeczeństwa - zwaśnionego, poróżnionego, nieodpowiedzialnego.
Akt II
Romantyczny teatr mitów; spektakl czarów, dziwów, fantazji. Posępne i mroczne widowisko przypominające seans spirytystyczny, wyreżyserowane przez Rachelę, postać o duszy czułej i wrażliwej na piękno poezji. Mamy do czynienia z "romantycznym duchów obcowaniem". Wskazuje na to np. sceneria - w rozświetlonej niedawno sali, do której dobiegały natarczywe przed chwilą dźwięki skocznej muzyki, zapada mrok (pali się lampka naftowa), za oknem trwa listopadowa szaruga.
Jako pierwsze pojawia się Widmo zmarłego kochanka, które nęka Marysię. Ten obraz literacki przypomina mickiewiczowską balladę "Romantyczność" (Jaś i Karusia).
Następny jest Stańczyk, ukazuje się Dziennikarzowi - wyznawcy tez krakowskiej szkoły historycznej - historia Polski była pasmem klęski i niepowodzeń, a jedyną metodą postępowania w obecnej sytuacji jest lojalizm i ugoda z zaborcą. Wskrzesza On czasy świetności Rzeczpospolitej Jagiellonów, jest znakiem jej potęgi i chwały, zadaje kłam tezom krakowskiej szkoły, jest wyrzutem sumienia Dziennikarza, który przeżywa kryzys zaufania do ideologii własnego stronnictwa.
Symbol świetności dawnej Polski to też Zawisza Czarny, pojawia się Poecie - dekadentowi, porażonemu niemocą i owładniętemu melancholią. Zawisza jest symbolem jego rozterek wewnętrznych, znakiem siły i mocy, której brakuje Poecie.
Przybywa widmo upiorne, zbrukane krwią - Jakub Szela - przywódca rabacji, podczas któej polscy chłopi napadali na ziemiańskie dwory i urządzali rzeź polskiej szlachty. Odkryta zostaje haniebna karta polskiej historii zapewne po to, by wyjaśnić przyczyny wzajemnej niechęci inteligencji do chłopstwa, po części usprawiedliwić jej postępowanie funkcjonującym żywo w pamięci obrazem rzezi galicyjskiej.
Haniebną postacią jest hetman Branicki, którego widmo ukazuje się Panu Młodego, żyjącego w poczuciu zdrady własnej wartswy poprzez małżeństwo z chłopką.
Poczet zjaw zamyka widmo Wernyhory - wróżbity ukraińskiego, rzecznika inteligencko - chłopskiego pojednania. Z chwilą pojawienia się tej postaci rozpoczyna się w dramacie wątek narodowowyzwoleńczy, skonstruowany jednak nie w konwencji realistycznej, ale symbolicznej.
Symbole
(...)
Ostatnia scena
(...)
1. Starożytność (Antyk) [końca II tysiąclecia p.n.e.- V n.e.]
2. Średniowiecze [V – XV]
3. Renesans (Odrodzenie) [XIV – XVI]
4. Barok [XVI - XVIII [ok. 1580 – ok. 1730]
5. Oświecenie [1680 - 1780]
6. Romantyzm [1798 – 1848]
7. Pozytywizm [1863 - 1880]
8. Młoda Polska [1890-1914]
9. 20-lecie Międzywojenne [1918 – 1939]
10. Współczesność [1939 – po koniec XX]
EPOKI HISTORYCZNE
0. Prehistoria (od pojawienia się człowieka na Ziemi do powstania pisma)
1. Starożytność (4000 p.n.e.- 476r - upadek Imperium Rzymskiego)
2. Średniowiecze [476 - wynalezienie druku przez Gutenberga (1440), odkrycie Ameryki (1492) dla zach Europy, dla wsch - upadek Konstantynopola (1453)]
3. Nowożytność (w części Europy czasy od średniowiecza - Wielkiej Rewolucji Francuskiej (1789) lub Kongresu Wiedeńskiego (1815); w Polsce do 3. rozbioru (1795) lub Wiosny Ludów (1848).
4. Historia najnowsza (od nowożytności do dziś)
Tytuł: WESELE
autor: Stanisław Wyspiański
rodzaj literacki: dramat
gatunek literacki: dramat młodopolski
epoka: Młoda Polska
Należy do kanonu najważniejszych utworów literatury polskiej - zakotwiczony jest głęboko w przestrzeni "przeklętych" polskich mitów narodowych. Stanowi w pewnym sensie tekst zamknięty, mało czytelny dla kogoś, kto nie zna i nie rozumie naszej historii, tradycji, mentalności, polskich odwiecznych problemów związanych z marzeniami o upragnionej wolności.
O czym pamiętać czytając ?
Nie jest to utwór o charakterze obyczajowym, z tradycyjną akcją, tylko realistycznymi postaciami, jak wskazywałby tytuł. Ważny jest podział dramatu na 3 części, różnorodność scenerii, wielość konwencji literackich, status postaci i ich wzajemne relacje. To utwór niezwykły; dynamiczny, rozśpiewany, migoczący tysiącem barw i dźwięków w jednym miejscu za chwilę staje się posępny, dostojny, hipnotyczny, to znów satyryczny, komiczny, a zarazem podniosły, pełen zawiłych symboli i postaci nie z tego świata. To prawdziwy koncert fantastyki wymieszanej z realizmem, obyczajem, polityką, to koncert, który może przyprawić o zawrót głowy.
Dramat składa się z 3 aktów - wzajemne związki poszczególnych części, mimo różnorodnych konwencji, akty II i III są rozwinięciem i pogłębieniem tematyki zarysowanej w części I.
O konstrukcji
Utwór to efekt eksperymentów, jakie zaistniały w teatrze europejskim w czasie Wielkiej Reformy, której twórcą był Edward Gordon Craig oraz wyrasta z tradycji dramatu muzycznego Richarda Wagnera - realizuje modernistyczną zasadę teatru jako "syntezy sztuk", łączy warstwę słowną z elementami malarstwa, muzyki, architektury. Dwuplanowa konstrukcja dramatu - współistnienie planu realistycznego i symboliczno - wizyjnego. Pierwszy prezentuje obraz polskiego społeczeństwa w sposób satyryczno - komediowy, drugi wkracza w złożoną problematykę polskiej mitologii, nadaje utworowi charakter podniosłego misterium narodowego.
Kto występuje ?
Postaci będące w bronowickiej chacie różni status ontologiczny. Są tu osoby realne, których prototypami byli autentyczni inteligenci, artyści wywodzący się ze środowiska krakowskiej awangardy, przyjaciele, rodzina Lucjana Rydla.
Gospodarz - Włodzimierz Tetmajer - malarz krakowski, pierwszy wyznawca chłopomanii, brat sławnego barda pokolenia Kazimierza (Poeta).
Dziennikarz - Rudolf Starzewski - redaktor konserwatywnego pisma "Czas"
Radczyni - profesorowa Domańska - ciotka Lucjana Rydla
Zosia i Haneczka - siostry Pareńskie, córki znanego krakowskiego lekarza
Gospodyni - Hanna Mikołajczykówna
Panna Młoda - Jadwiga - siostra Gospodyni
Rachela - Pepa Singer - córka żydowskiego karczmarza, zupełnie przeciętna, niczym się nie wyróżniająca dziewczyna
Stańczyk - błazen Zygmunta Starego (Dziennikarz)
Zawisza Czarny - bohater spod Grunwaldu (Poeta)
hetman Branicki - podły zdrajca (Pan Młody)
Wernyhora - ukraiński poeta, rzecznik pojednania
malarz de Laveaux - tragiczny kochanek Marysi
Akt I
Wielość konwencji - patos miesza się z groteską, tragizm z komizmem, liryzm z satyrą, ciętym replikom towarzyszą poetyckie wyznania Racheli i Poety. Zbudowany z krótkich, ostrych dialogów prezentuje obraz społeczeństwa polskiego, jego karykaturę. Dialogi wyraziście ujawniają, że chłopomania jest tylko wielką mistyfikacją, bo inteligenci i chłopi będący w roztańczonej chacie, żyją w 2 odrębnych, hermetycznych światach, nic w rzeczywistości o sobie nie wiedząc. Ogarnięci pesymizmem i apatią inteligenci, zmęczeni polityką, znudzeni miastem i cywilizacją poszukują cichego ustronia, miejsca, gdzie nie istnieje historia. Pragną zobaczyć wieś bajecznie kolorową, którą znają z literatury (z renesansowej tradycji), chcą spotkać prostych, szczerych ludzi. Rzeczywistość "skrzeczy", dokonuje brutalnej weryfikacji mitu funkcjonującego w inteligenckiej świadomości. Wieś jest malownicza, egzotyczna, migotliwa, ale tylko od święta. Chłopi nie cierpią na kompleks niższości wobec miejskich panów, są świadomi swojego piastowskiego rodowodu, otwarci na świat, pełni entuzjazmu i energii. Chętnie oddaliby się sprawie narodowej, gdyby tylko zaistniała taka szansa. Dotknięta melancholią i smutkiem dekadencji inteligencja, niechętna jakiemukolwiek działaniu nie dostrzega w tej warstwie godnego kwestii niepodległościowej partnera, z przymrużeniem oka patrzy na jej słabości (wybujały temperament, naiwne marzenia o bogactwie, przywiązanie do własności prywatnej). Chłopomania to tylko pozory, odwieczny konflikt między panem a chłopem trwa nadal, budując mur wzajemnej nieufności, wrogości, niechęci.
Intencja pisarza -- krytyka polskiego społeczeństwa - zwaśnionego, poróżnionego, nieodpowiedzialnego.
Akt II
Romantyczny teatr mitów; spektakl czarów, dziwów, fantazji. Posępne i mroczne widowisko przypominające seans spirytystyczny, wyreżyserowane przez Rachelę, postać o duszy czułej i wrażliwej na piękno poezji. Mamy do czynienia z "romantycznym duchów obcowaniem". Wskazuje na to np. sceneria - w rozświetlonej niedawno sali, do której dobiegały natarczywe przed chwilą dźwięki skocznej muzyki, zapada mrok (pali się lampka naftowa), za oknem trwa listopadowa szaruga.
Jako pierwsze pojawia się Widmo zmarłego kochanka, które nęka Marysię. Ten obraz literacki przypomina mickiewiczowską balladę "Romantyczność" (Jaś i Karusia).
Następny jest Stańczyk, ukazuje się Dziennikarzowi - wyznawcy tez krakowskiej szkoły historycznej - historia Polski była pasmem klęski i niepowodzeń, a jedyną metodą postępowania w obecnej sytuacji jest lojalizm i ugoda z zaborcą. Wskrzesza On czasy świetności Rzeczpospolitej Jagiellonów, jest znakiem jej potęgi i chwały, zadaje kłam tezom krakowskiej szkoły, jest wyrzutem sumienia Dziennikarza, który przeżywa kryzys zaufania do ideologii własnego stronnictwa.
Symbol świetności dawnej Polski to też Zawisza Czarny, pojawia się Poecie - dekadentowi, porażonemu niemocą i owładniętemu melancholią. Zawisza jest symbolem jego rozterek wewnętrznych, znakiem siły i mocy, której brakuje Poecie.
Przybywa widmo upiorne, zbrukane krwią - Jakub Szela - przywódca rabacji, podczas któej polscy chłopi napadali na ziemiańskie dwory i urządzali rzeź polskiej szlachty. Odkryta zostaje haniebna karta polskiej historii zapewne po to, by wyjaśnić przyczyny wzajemnej niechęci inteligencji do chłopstwa, po części usprawiedliwić jej postępowanie funkcjonującym żywo w pamięci obrazem rzezi galicyjskiej.
Haniebną postacią jest hetman Branicki, którego widmo ukazuje się Panu Młodego, żyjącego w poczuciu zdrady własnej wartswy poprzez małżeństwo z chłopką.
Poczet zjaw zamyka widmo Wernyhory - wróżbity ukraińskiego, rzecznika inteligencko - chłopskiego pojednania. Z chwilą pojawienia się tej postaci rozpoczyna się w dramacie wątek narodowowyzwoleńczy, skonstruowany jednak nie w konwencji realistycznej, ale symbolicznej.
Symbole
(...)
Ostatnia scena
(...)
komentarzy 
27.12.06 18:26, Adrianna 
// skasuj komentarz
a no święta mineły pozostały po nich tylko zbedne kilkogramy! :)
// skasuj komentarz a no święta mineły pozostały po nich tylko zbedne kilkogramy! :)
27.12.06 18:22, sweet_natalia // skasuj komentarz
milutko, a tobie?:) ojoj ty juz prezentancje... a ja nawet nie zaczelam:(((
// skasuj komentarz milutko, a tobie?:) ojoj ty juz prezentancje... a ja nawet nie zaczelam:(((
27.12.06 18:17, Makladaka // skasuj komentarz
Mam zamiar juz od jutra porozsylac swoje cv, moze ktos sie odezwie bo jak nie to sie zalamie :( Juz nie mam pracy od listopada ;((((
// skasuj komentarz Mam zamiar juz od jutra porozsylac swoje cv, moze ktos sie odezwie bo jak nie to sie zalamie :( Juz nie mam pracy od listopada ;((((
27.12.06 17:46, Makladaka // skasuj komentarz
Aaa, no tak masz racje ;) Problem w tym, ze na te rozmowy jeszcze nie chodze ale moze w koncu zaczne.... zycz mi powodzenia :)
// skasuj komentarz Aaa, no tak masz racje ;) Problem w tym, ze na te rozmowy jeszcze nie chodze ale moze w koncu zaczne.... zycz mi powodzenia :)
27.12.06 17:39, Ada_13 // skasuj komentarz
ja też raczej łacina. ale nie ma to jak nowoczesny połamaniec. a no i jeszcze cheedleaderstwo to moja pasja
// skasuj komentarz ja też raczej łacina. ale nie ma to jak nowoczesny połamaniec. a no i jeszcze cheedleaderstwo to moja pasja
27.12.06 15:26, _Kaprys_Rodzicow_ // ;] // skasuj komentarz
Bo ukradli mi lizaka:D to taki nick mam hyhy:D
// ;] // skasuj komentarz Bo ukradli mi lizaka:D to taki nick mam hyhy:D
27.12.06 15:02, **Tosia** // skasuj komentarz
czytalammm tooo:D hehehehe swieta minely spokojnie nawet :))
// skasuj komentarz czytalammm tooo:D hehehehe swieta minely spokojnie nawet :))
27.12.06 14:17, ***Turtledove*** // skasuj komentarz
ja mam niepogodzeni ze swiatem literatura o czlowieku zbuntowanym i wyobcowanym
// skasuj komentarz ja mam niepogodzeni ze swiatem literatura o czlowieku zbuntowanym i wyobcowanym
27.12.06 13:29, ***Turtledove*** // skasuj komentarz
boze ja swojej jeszcze nei zaczelam pisac heheeheheh a studniowka juz neidlugo kiedy masz ja mam 20 stycznia
// skasuj komentarz boze ja swojej jeszcze nei zaczelam pisac heheeheheh a studniowka juz neidlugo kiedy masz ja mam 20 stycznia
27.12.06 08:57, .lovelybee. // skasuj komentarz
oo nieeeee :P wspolczuje Ci ze wolne a Ty sie z tym meczysz. ehh! / a ja musze tez duzo rzeczy zrobic ale mam lenia i sie obijam .. ;D
// skasuj komentarz oo nieeeee :P wspolczuje Ci ze wolne a Ty sie z tym meczysz. ehh! / a ja musze tez duzo rzeczy zrobic ale mam lenia i sie obijam .. ;D
27.12.06 08:57, .lovelybee. // skasuj komentarz
oo nieeeee :P wspolczuje Ci ze wolne a Ty sie z tym meczysz. ehh! / a ja musze tez duzo rzeczy zrobic ale mam lenia i sie obijam .. ;D
// skasuj komentarz oo nieeeee :P wspolczuje Ci ze wolne a Ty sie z tym meczysz. ehh! / a ja musze tez duzo rzeczy zrobic ale mam lenia i sie obijam .. ;D
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz